Çocuklarda Obsesif Kompulsif Bozukluk

Çocuğun düşünce ve davranışları ne zaman takıntıya dönüşür? Çocuk büyüdükçe azalır mı?

Obsesyon ve kompülsiyonların çocuk ve ailesinin yaşamını belirgin şekilde olumsuz etkilediği durumlarda profesyonel destek ve tedavi ihtiyacı vardır. 1 Temmuz 2022
Doç. Dr. Abdurrahman Cahid Örengül
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), çocukluk çağında ortaya çıktığında çocuğun ve ailesinin yaşamını çok zorlaştıran bir problemdir. Gelişim sürecinde farklı dönemlerde bazı çocuklarda tedavi gerektirmeyen obsesyon ve kompülsiyonlar görülebilmektedir. Obsesyon ve kompülsiyonların çocuğun yaşamını belirgin şekilde olumsuz etkilediği ya da çok zamanını aldığı durumlarda OKB tanısı konur. Bu yazıda obsesyon ve kompülsiyonun ne olduğu anlatıldıktan sonra OKB ve tedavisi hakkında genel bilgiler verilmesi amaçlanmaktadır.

Obsesyon ve Kompülsiyon Nedir?

Obsesyon, tekrarlayıcı ve ısrarlı düşünce, dürtü ve imgeler olup kişide belirgin kaygı veya sıkıntıya neden olur. Kişi bu düşünce, dürtü ve imgeleri görmezden gelmeye, baskılamaya ya da çeşitli düşünce veya eylemlerle etkisizleştirmeye çalışır. Örneğin, bir çocuğun aklına kötü bir şey olacağına dair bir düşünce ya da kardeşine zarar verdiğine dair bir imge gelebilir. Bu düşünce ve imge genellikle belirgin kaygı veya iç sıkıntısına neden olur. Sık görülen obsesyonlar arasında kirlenme, bulaşma, zarar görme, kuşku obsesyonları sayılabilir.

Kompülsiyon, kişinin kaygı ve iç sıkıntısını azaltmak için yaptığı tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylemlerdir. Birey bunları katı ve kurallı bir şekilde yapmak zorunda hisseder. Bu eylemler sıklıkla obsesyonlara cevap olarak ortaya çıkar. Örneğin, aklına kötü bir şey olacağı düşüncesi gelen ve yoğun kaygı hisseden çocuk duvara üç kere dokunarak kendini rahatlatabilir. Sık görülen kompülsiyonlar arasında yıkama, kontrol etme, düzenleme, sayma kompülsiyonları sayılabilir.

Küçük çocuklarda obsesyonun içeriği tanımlanamadan belirgin huysuzluk ve ağlama görülebilir. Mesela, üç yaşındaki bir çocuk kıyafetine su damlamasından çok rahatsız olup ağlamaya başlayabilir. Küçük çocuklarda obsesyon olmadan kompülsiyonlar görülebilir. Mesela, iki yaşındaki bir çocuk yemeğini belli bir tabaktan ve belli bir kaşıkla yeme konusunda çok katı ve kuralcı olabilir.

Gelişimin seyri sırasında özellikle iki dört yaş arası dönemde ortaya çıkan obsesyon ve kompülsiyonlar sıklıkla tedavi gerektirmeden çocuk büyüdükçe azalıp kaybolur. Obsesyonların yoğun kaygı veya iç sıkıntısına neden olduğu, kompülsiyonların giderek arttığı durumlar ile obsesyon ve kompülsiyonların çocuk ve ailesinin yaşamını belirgin şekilde olumsuz etkilediği durumlarda profesyonel destek ve tedavi ihtiyacı vardır.

OKB nedir?

OKB, obsesyon ve kompülsiyonların mevcut olduğu ve bunların çok zaman aldığı veya bireyin yaşamını belirgin şekilde olumsuz etkilediği psikiyatrik tabloya verilen addır. OKB çocukluk çağında %1-2 civarında bir sıklıkta görülür. OKB tansı genellikle belirtilerin ortaya çıkmasından iki yıl kadar sonra konmaktadır. Bunun sebebi belirtilerin sinsi bir şekilde ilerlemesi ve ilk zamanlarda yönetilebilir görünmesidir. Durumun kontrolden çıktığını hissedene kadar çocuk ebeveyninden yardım istemeyebilir. Bu durumda bir süre de ebeveyn sürecin bir parçası haline gelerek çocuğun belirtileri kontrol etmesine yardım edebilir. Sıklıkla durumun kontrolden çıktığı düşünüldüğü noktada profesyonel yardım arayışı görülür.

OKB Tedavisi

OKB tedavisinde psikoterapi ve ilaç tedavisi kullanılmaktadır. Belirtilerin hafif düzeyde olduğu durumlarda psikoterapi ilk seçenektir. Psikoterapi sürecinde çocuğun ve ebeveynlerinin obsesyon ve kompülsiyonları tanıması, bunların ortaya çıkardığı sorunları fark etmesi ve nasıl pekiştiklerini öğrenmesi başlangıç adımlarıdır. Sonrasında çocuğun, obsesyonların oluşturduğu kaygı ve iç sıkıntısı ile kompülsiyonları kullanmadan nasıl başa çıkabileceğini öğrenmesi hedeflenir. Ebeveynler hastalığa uyum gösterip pekiştiriyorsa onların da bu süreci nasıl yöneteceğini öğrenmesi amaçlanır.

OKB belirtilerinin şiddetli olduğu, eşlik eden farklı psikiyatrik bozuklukların bulunduğu ya da yetkin kişilerden psikoterapi alma imkanının olmadığı durumlarda ilaç tedavisi de başarıyla kullanılabilmektedir. Tedavide antidepresan ilaçlar kullanılmaktadır. Bu ilaçlar çocuğun kaygı ve iç sıkıntısını azaltarak kompülsiyon yapma ihtiyacını belirgin şekilde azaltmaktadır.

OKB’nin tedavi edilmediğinde kronikleşebilen ve çocuğun hayatında belirgin sorunlara neden olan bir bozukluk olduğu unutulmamalıdır. Erken dönemde etkin bir şekilde tedavi edildiğinde tablonun ağırlaşmasının önüne geçilebileceği akıldan çıkarılmamalıdır.

Sonuçta, OKB çocukluk çağında sık görülen ve çocukların yaşamına belirgin olumsuz etkileri olan bir bozukluktur. Obsesyon ve kompülsiyonlar ebeveynler tarafından fark edildiğinde, çocuk üzerine etkisi iyi değerlendirilmeli ve artış gösterip göstermediği kısa bir süre gözlenmelidir. Eğer birkaç haftalık süre içinde belirtilerde azalma olmuyor ve belirtiler çocuğun yaşamını olumsuz etkiliyorsa, zaman kaybetmeden profesyonel destek almak çocuğun tedavisinin daha kısa sürede ve kolaylıkla yapılmasını sağlayacaktır.

Doç. Dr. Abdurrahman Cahid Örengül
İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD Öğretim Üyesi


Önemli Hatırlatma: Bu içerik ilgili uzman danışman tarafından izleyicilerimizi bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Kendinizin veya çocuğunuzun sağlığı ile ilgili her konuda, bir tıp doktoruna veya çocuk eğitimi ve psikolojisi alanında çalışan uzmanlara danışmanızı tavsiye ederiz.

YORUMUNUZ / GÖRÜŞÜNÜZ

MESAJINIZ GÖNDERİLİYOR,
LÜTFEN BEKLEYİNİZ...

MESAJINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER. MESAJLARINIZ SAYFAMIZDA YAYIMLANMAYACAKTIR. YALNIZCA İÇERİK GELİŞTİRME AMAÇLI DEĞERLENDİRİLECEKTİR.

FORMDAKİ BAZI BİLGİLER EKSİK.
LÜTFEN GİRDİĞİNİZ BİLGİLERİ GÖZDEN GEÇİRİRMİSİNİZ...

GÖNDER