Çocuklar Aynı Anda İki Dil Nasıl Öğrenir?

Çocuğun iki dili birlikte kullanması, aslında bilişsel ve işlevsel kapasitesinin daha etkin bir şekilde kullanılması anlamına gelir.

Öğrendiği her yeni kelime, kurduğu her yeni cümle çocukta ifade edici dil becerilerini daha da geliştirecektir. 14 Haziran 2022
Doç.Dr. Mehmet Sağlam
Erken çocukluk dönemi, gelişim süreci içerisinde çocuğun hızla değişim yaşadığı ve farklı boyutlarda gelişimsel atılımlar gösterdiği bir dönemdir. Çocuğun bilişsel, dil, sosyal-duygusal, fiziksel ve psiko-motor alanlardaki becerilerinin sürekli ilerleme kaydettiği bu süreçte, içinde bulunduğu çevre önemlidir. Başta ebeveynler olmak üzere çocukla yakın ilişki içerisinde olan bireylerin oluşturduğu çevresel unsurlar, aile içerisinde ve aile dışında karşılaştığı durumlar, sunulan zengin uyaranlar çocukların gelişimini doğrudan etkiler.

Dil gelişimi de diğer gelişim alanlarında olduğu gibi bu çevresel unsurlardan etkilenmektedir. Anne karnından itibaren dışarıdan gelen sesleri duyabilen, doğduktan sonrada hızla işitme becerisi gelişen ve bu alandaki duyusal hassasiyeti artan çocuklarda ortalama bir yaş civarında ilk sözcükler görülmeye başlar. Çocuğun maruz kaldığı/dinlediği/duyduğu yeni seslerin her biri uyaran ve yeni bir şema niteliği taşımaktadır. Çocuğun duyarak geliştiği bu süreç alıcı dil olarak tanımlanır ve onu işitsel olarak uyaran her ses çocukta alıcı dil becerilerinin gelişmesini sağlamaktadır. Alıcı dil sayesinde belirli bir işitsel alt yapıya ulaşan çocukların ortalama bir yaşında ilk sözcükleri kullanması ile birlikte artık ifade edici dil süreci de başlamıştır. Öğrendiği her yeni kelime, kurduğu her yeni cümle çocukta ifade edici dil becerilerini daha da geliştirecektir.

Dil edinim sürecinde alıcı ve ifade edici dil becerilerinin gelişimi, çocuğun içinde bulunduğu çevresel şartlardan ve maruz kaldığı uyaranlardan doğrudan etkilenir. Dili önce ailesi ve yakın çevresinden edinen çocukta, çevre genişledikçe sahip olduğu dil becerisi de gelişmektedir. Bu süreçte ana dilin dışında da farklı dillere maruz kalabilen çocuklarda çok dillilik ya da iki dillilik görülebilmektedir. Çocuğun aynı anda iki farklı dil ve bu dillerin kuralları ile karşı karşıya kalması çocukta zamanla aynı anda iki dilin etkin bir şekilde kullanılmasını sağlar. Çocuğun iki dili birlikte kullanması, aslında bilişsel ve işlevsel kapasitesinin daha etkin bir şekilde kullanılması anlamına da gelmektedir.

Araştırmacılar iki dilliliğin çocuklar üzerindeki etkileri konusunda iki farklı görüş bildirmektedir. Birinci görüş erken dönemde çocuğun aynı anda iki dile maruz kalmasının çocuklarda dil edinim sürecini yavaşlattığı ve olumsuz etkilediğidir. İkinci görüş ise çocuklarda beyin gelişiminin en hızlı olduğu dönem olan 0-6 yaş aralığında çocuğun daha fazla işitsel uyarana maruz kalmasının daha fazla sinaptik bağlantı, daha fazla nöral yol oluşumuna katkı sağlayacağıdır. Yapılan çeşitli çalışmalarda tek dil ve o dilin kurallarına maruz kalan çocuklara kıyasla iki dilli çocukların bilişsel esnekliklerinin daha fazla olduğu belirtilmektedir. Aynı anda iki farklı dilin öğelerine ve kurallarına maruz kalan çocuklar doğal olarak bilişsel açıdan farklılaşacaktır. Her yeni sesin, kelimenin, kavramın ortaya çıkması çocukta bilişsel işlevselliği arttıracaktır. Ancak iki dillilik çocukta daha fazla sözel uyaranın ortaya çıkmasına neden olacaktır. Çocuğun erken dönemde daha fazla uyarana maruz kalması başlangıçta ifade edici dilin gelişimini sınırlayıcı bir etkisi olduğu tartışılsa da iki dillilik çocukların bilişsel gelişimlerini de olumlu etkilemektedir.

Dilin ediniminde taklit ve model almanın etkili olduğu ve dil edinim sürecinin büyük oranda erken çocukluk döneminde tamamlandığı dikkate alındığında, çocukların erken çocukluk döneminde iki dile maruz kalması onların gelişimine olumlu katkılar yapacaktır. Ancak bu süreçte çocuğun maruz kaldığı dillerle doğal ortamlarda karşılaşması, dilin günlük yaşam içerisinde yer alması, her iki dili de ana dil olarak kullanan kişilerden dinlemesi ve bu dillerin kullanımının gün içerisinde dengeli bir dağılım göstermesi de önemlidir. Bununla birlikte böyle bir sürecin gerçekleşmesi halinde çocuğun gelişimsel olarak takip edilmesi, dil gelişiminin yaşına uyumlu olup-olmadığının kontrol edilmesi de sağlıklı bir dil edinim süreci açısından gereklidir.

Erken çocukluk döneminde çocukların iki dil ediniminde farklı uygulamalar yapılmaktadır. Bazen ev içerisinde ebeveynlerin her birinin ayrı bir dil kullanması bazen de çocukların evde yalnızca bir dili kullanırken okulda da ikinci dili kullanması şeklinde yöntemler kullanılmaktadır. Ancak hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın ebeveynlerin bu konudaki farkındalığı, süreci bilinçli ve istikrarlı bir şekilde sürdürmeleri iki dillilik de alıcı ve ifade edici dil becerilerinin sağlıklı gelişimi açısından belirleyicidir.

Doç.Dr. Mehmet Sağlam
İnönü Üniversitesi Öğretim Üyesi



Önemli Hatırlatma: Bu içerik ilgili uzman danışman tarafından izleyicilerimizi bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Kendinizin veya çocuğunuzun sağlığı ile ilgili her konuda, bir tıp doktoruna veya çocuk eğitimi ve psikolojisi alanında çalışan uzmanlara danışmanızı tavsiye ederiz.

YORUMUNUZ / GÖRÜŞÜNÜZ

MESAJINIZ GÖNDERİLİYOR,
LÜTFEN BEKLEYİNİZ...

MESAJINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER. MESAJLARINIZ SAYFAMIZDA YAYIMLANMAYACAKTIR. YALNIZCA İÇERİK GELİŞTİRME AMAÇLI DEĞERLENDİRİLECEKTİR.

FORMDAKİ BAZI BİLGİLER EKSİK.
LÜTFEN GİRDİĞİNİZ BİLGİLERİ GÖZDEN GEÇİRİRMİSİNİZ...

GÖNDER